VAN DER ELST, François

//VAN DER ELST, François
VAN DER ELST, François2018-11-27T14:54:32+00:00

François “Swat” Van der Elst werd in het Vlaams-Brabantse Opwijk geboren op 1 december 1954 en schreef zich op jonge leeftijd in bij de plaatselijke voetbalclub KVCE Mazenzele. Hij speelde er in de jeugdreeksen steeds op het middenveld maar viel vooral op door zijn dribbelkwaliteiten en neus voor doelpunten. In 1969 werd hij ontdekt door Hippolyte Van den Bosch, een scout van Anderlecht die vroeger zelf voor de Brusselaars had gevoetbald.
Bij paars-wit werd Van der Elst omgeschoold tot een rechtsbuiten, hoewel hij ook regelmatig als spits of rechtsachter werd ingeschakeld. Op 28 november 1971 maakte de net geen 17 jaar oude Van der Elst zijn officieel debuut voor Anderlecht. Hij mocht toen van de Duits-Nederlandse coach Georg Kessler invallen tegen middenmoter KFC Diest. Een seizoen later kreeg Van der Elst meer speelkansen. Zijn grote doorbraak volgde in het seizoen 1973-’74, toen hij onder trainer Urbain Braems uitgroeide tot een titularis en goed was voor 16 doelpunten. Dat jaar veroverde hij ook zijn tweede landstitel met Anderlecht. Een jaar later won Van der Elst voor de derde keer de beker door in de finale met 1-0 te winnen van Antwerp FC.
Door de bekerzege mocht Anderlecht in het seizoen 1975-’76 deelnemen aan de Europacup II. RSCA dat in die dagen kon rekenen op talentvolle spelers als Rob Rensenbrink, Ludo Coeck en Arie Haan, bereikten de finale en versloegen daarin het Engelse West Ham United met 4-2. Van der Elst scoorde net als Rensenbrink twee doelpunten. Een maand later veroverde Anderlecht voor de tweede keer op rij de Belgische beker, ditmaal na een 4-0 zege tegen Lierse SK. Van der Elst scoorde het vierde doelpunt. In het seizoen 1976-’77 greep het Anderlecht van coach Raymond Goethals net naast drie grote prijzen. Paars-wit werd vice-kampioen met vier punten achterstand op Club Brugge, dat ook de bekerfinale won na een 4-3 zege tegen Anderlecht. In de Europacup II bereikten Van der Elst en zijn ploegmaats voor het tweede jaar op rij de finale, maar daarin bleek Hamburg SV te sterk (2-0). De enige prijs die Anderlecht wel wist te veroveren, was de UEFA Super Cup. Anderlecht versloeg Europees kampioen Bayern München over twee wedstrijden. In de met 4-1 gewonnen terugwedstrijd was Van der Elst goed voor een doelpunt. Van der Elst zelf voegde in 1977 wel nog een prijs toe aan zijn erelijst; hij werd met 21 doelpunten topschutter in de Belgische competitie.
Een seizoen later bevestigden Anderlecht en Van der Elst dat ze bij de Europese top behoorden. Men bereikten voor het derde jaar op rij de finale van de Europacup II. Austria Wien uit Oostenrijk werd in die finale met 4-0 ingeblikt. Door de nieuwe eindzege in de Europacup II mocht Anderlecht een jaar later opnieuw deelnemen aan de UEFA Super Cup. Ditmaal werd Europacup I-winnaar Liverpool FC verslagen. Van der Elst scoorde in zowel de heen- als de terugwedstrijd een belangrijk doelpunt. De terugwedstrijd op Anfield Road werd ook bekend door de dichte mist die het voor televisiekijkers zo goed als onmogelijk maakte om het doelpunt van Swat waar te nemen.
Na het seizoen 1979-’80, waarin Van der Elst voor het eerst geen enkele trofee veroverde met Anderlecht, verhuisde hij naar het buitenland. Hoewel de Amerikaanse competitie in die dagen vooral bekendstond als een plaats voor topvoetballers in hun nadagen tekende de nog maar 25-jarige Opwijkenaar in juni 1980 een contract bij New York Cosmos. Bij het Amerikaanse sterrenelftal werd hij een ploegmaat van onder meer Johan Neeskens en Franz Beckenbauer. In zijn eerste jaar in de USA veroverde Van der Elst meteen de landstitel. 
In het seizoen 1981-’82 keerde hij terug naar Europa. West Ham United, dat in 1976 twee doelpunten van Van der Elst had geïncasseerd in de Europacup II-finale, was hem nog niet vergeten en haalde hem naar de Engelse First Division. Hij speelde twee seizoenen voor de Londense club, met wie hij telkens in de middenmoot eindigde. 
In 1983 belandde Van der Elst terug in België. Hij tekende bij KSC Lokeren, dat twee jaar eerder nog verrassend vice-kampioen was geworden. Bij de Waaslanders vormde hij aanvankelijk een gevaarlijk aanvalsduo met René van der Gijp. In zowel 1984 als 1985 eindigde hij met Lokeren op de tiende plaats in het klassement. Het daaropvolgende seizoen liep het echter meteen fout voor Van der Elst. In zijn eerste wedstrijd van het nieuwe seizoen, tegen RWDM, brak hij al na 20 minuten zijn been. De zware blessure betekende het einde van zijn actieve voetballoopbaan.

Op 31 oktober 1973 maakte Van der Elst zijn officieel debuut voor de Rode Duivels. Hij mocht toen van bondscoach Raymond Goethals in het WK-kwalificatieduel tegen Noorwegen na 76 minuten invallen voor ploeggenoot Gilbert Van Binst. België won de wedstrijd met 2-0, maar wist zich uiteindelijk niet te plaatsen voor het WK.
Onder bondscoach Guy Thys wisten de Rode Duivels zich wel te plaatsen voor het EK 1980 in Italië. Van der Elst, die inmiddels al een titularis was bij de nationale ploeg, bereikte met België de EK-finale. In die finale, tegen West-Duitsland, lokte Van der Elst een strafschop uit. De overtreding gebeurde buiten het strafschopgebied, maar Swat liet zich pas binnen de grote rechthoek vallen. België verloor de finale uiteindelijk met 2-1.
Twee jaar later nam Van der Elst ook deel aan het WK 1982 in Spanje. De speler van West Ham United mocht tijdens het tornooi twee keer invallen. België bereikte op het WK de tweede groepsfase.
Op 9 november 1983 speelde hij als rechtermiddenvelder zijn laatste interland voor de Rode Duivels. Hij werd toen in het EK-kwalificatieduel tegen Zwitserland aan de rust vervangen door Guy Vandersmissen. Tussen 1973 en 1983 speelde hij 44 interlands voor België waarin hij 14 keer scoorde.  

Nadat hij gestopt was met voetballen werd de oudere broer van Leo Van der Elst uitbater van biljartzaal Snooker Palace in zijn geboorteplaats Opwijk.

Swat Van der Elst werd op 1 januari 2017 getroffen door een hartaanval. Artsen plaatsten hem in een kunstmatige coma. Hij overleed in de nacht van 10 op 11 januari 2017 in Aalst. Hij werd maar 62 jaar.

Bron: HiW

Foto’s: Panini Espagna 82, VoetbalPrimeur

Video: YouTube

Afscheid van Swat Van der Elst (2017)